Kurşunlu mu Kurşunsuz mu? Lehim Teli Farkları (2026 Rehber)
Kurşunlu ve Kurşunsuz Lehim Teli Farkları:
Hangisini Seçmelisin ?
- Kurşunlu lehim teli düşük sıcaklıkta erir, kolay akar ve işlemesi daha kolaydır.
- Kurşunsuz lehim teli ise sağlık ve çevre mevzuatına uygundur ama daha yüksek sıcaklık ister. Hangisinin doğru olduğu, ne ürettiğinize, hangi mevzuata tabi olduğunuza ve nasıl bir istasyonla çalıştığınıza bağlıdır.
Lehim teli seçimi neden önemli ?
Lehim teli küçük bir sarf malzemesi gibi görünür ama her bağlantının kalitesini belirler. Yanlış alaşım ya da yanlış sıcaklık soğuk lehime, matlaşmış ve kırılgan bağlantılara, hasarlı pedlere ve zamanla ortaya çıkan arızalara yol açabilir.
Bu rehberde kurşunlu ve kurşunsuz lehim tellerinin farklarını, sağlık ve yasal boyutunu, kullanım sıcaklıklarını ve hangi işte hangisini seçmeniz gerektiğini anlatıyoruz. Hem hobi kullanıcıları hem de teknik servis ve üretim ortamında çalışanlar için hazırlandı.
Kurşunlu ve kurşunsuz lehim teli nedir ?
Kurşunlu lehim teli, kalay ve kurşun alaşımından yapılır. Elektronikte en bilinen oran, kalay %63 ve kurşun %37 olan Sn63/Pb37'dir. Bu oran ötektik alaşımdır, yani katı halden sıvı hale tek bir sıcaklıkta (yaklaşık 183 °C) geçer. Sn60/Pb40 de yaygındır ve biraz daha geniş bir erime aralığına sahiptir.
Kurşunsuz lehim teli, kurşun yerine genellikle gümüş, bakır veya bakır ve nikel gibi metaller içeren kalay bazlı alaşımlardır. En yaygın iki örnek:
- SAC305 (Sn96.5/Ag3.0/Cu0.5): Elektronik üretiminde en çok kullanılan kurşunsuz alaşımdır. Erime aralığı yaklaşık 217-220 °C'dir.
- Sn99.3/Cu0.7: Gümüş içermediği için daha ekonomiktir. Yaklaşık 227 °C'de erir. Dalga lehimleme ve genel amaçlı işlerde tercih edilir.
Erime sıcaklıkları üreticiye ve alaşım oranına göre küçük farklar gösterir. Aldığınız bobinin teknik veri sayfasındaki değeri esas alın.
Yan yana karşılaştırma
Aşağıdaki değerler tipik alaşımlar içindir (Sn63/Pb37 ve SAC305). Üreticiye göre küçük farklar olabilir.
Özellik | Kurşunlu (Sn63/Pb37) | Kurşunsuz (örn. SAC305) |
|---|---|---|
Erime noktası | Yaklaşık 183 °C | Yaklaşık 217-220 °C |
Önerilen uç sıcaklığı | Genelde 320-350 °C | Genelde 350-380 °C |
Akış ve ıslatma | Çok iyi, kolay akar | Daha zayıf, daha fazla ısı ve flux gerekir |
Bağlantı görünümü | Parlak, pürüzsüz | Daha mat, hafif pürüzlü (normaldir) |
Çalışma kolaylığı | Yeni başlayanlar için daha kolay | Biraz daha fazla deneyim ister |
Uç ömrü | Daha uzun | Daha kısa, yüksek ısı ucu daha çabuk yıpratır |
Sağlık ve çevre | Kurşun içerir, mevzuatla kısıtlıdır | RoHS uyumlu |
Fiyat | Genelde daha ekonomik | Gümüşlü alaşımlarda daha pahalı |
Kırılganlık | Esnek ve dayanıklı bağlantı | Bazı alaşımlarda daha kırılgan olabilir |
Sağlık, çevre ve yasal boyutlar;
Kurşun toksik bir metaldir. Lehimleme sırasında asıl risk kurşunun buharlaşması değil, lehim teline ve yüzeylere temas ettikten sonra ellerle ağıza, yiyeceğe ya da yüze taşınmasıdır. Bu yüzden kurşunlu lehimle çalışırken şunlara dikkat edin:
- Lehimlemeden sonra ve yemekten önce ellerinizi sabunla yıkayın.
- Çalışma alanında yemek, içmek ve sigara kullanmaktan kaçının.
- Lehim dumanını solumamak için ortamı havalandırın, tercihen duman emici kullanın.
- Lehim artıklarını (kuyruk, cüruf) normal çöpe değil, uygun atık kanallarına verin.
Her iki tür lehimin de asıl duman kaynağı flux'tır. Bu yüzden kurşunsuz lehim kullanıyor olsanız da havalandırma gerekir.
RoHS ve mevzuat: Avrupa Birliği'nin RoHS yönergesi, piyasaya sürülen birçok elektrikli ve elektronik üründe kurşunu ağırlıkça %0,1 ile sınırlar. Türkiye'de de benzer bir yönetmelik uygulanıyor. Ürün üretip satıyorsanız, ihracat yapıyorsanız ya da müşteriniz RoHS şartı koyuyorsa kurşunsuz lehim kullanmak zorunlu olabilir. Hangi ürünlerin muaf olduğu ve sizin işinize ne uyguladığı için güncel mevzuata veya bir uyum uzmanına danışın.
Lehimleme Sıcaklığı ve Kullanımdaki Farklar
Kurşunsuz lehim kurşunlu lehimden yaklaşık 30-40 °C daha yüksek erime noktasına sahiptir. Bunun pratikte üç sonucu vardır:
- İstasyonun ısı geri kazanımı daha önemli hale gelir. Uç kartla temas edip ısı kaybettiğinde hızla toparlayamazsa kurşunsuz lehim düzgün akmaz. Hızlı ısıtmalı bir istasyon bu işi belirgin kolaylaştırır. İstasyon seçimi için havya istasyonu rehberimize göz atabilirsiniz.
- Isıya hassas bileşenler ve pedler risk altındadır. Yüksek sıcaklıkta uzun süre kalmak pedlerin kalkmasına ve plastik gövdelerin deforme olmasına yol açabilir. Bu yüzden sıcaklığı gereksiz yükseltmek yerine doğru ucu ve yeterli flux'ı kullanın.
- Uç ömrü kısalır. Yüksek sıcaklık ve kurşunsuz alaşımların kalayı daha agresif davranması, uçların daha hızlı oksitlenmesine ve aşınmasına neden olabilir. Ucu kalaylı tutmak ve bekleme modunu kullanmak ömrünü uzatır.
Kurşunsuz bağlantıların mat görünmesi normaldir, kusur anlamına gelmez. Kalite için görünüşe değil bağlantının ıslatması ve dolgunluğuna bakın.
Hangi durumda hangisini seçmeli ?
Kullanım | Öneri | Gerekçe |
|---|---|---|
Hobi ve eğitim | Önce kurşunsuz, deneyim kazanırken kurşunlu da düşünülebilir | Kurşunsuz mevzuata uygundur. Kurşunlu daha affedicidir ama hijyen kuralları şarttır. Ürün satmıyorsanız tercih size kalmış |
Teknik servis ve onarım | Kartta zaten hangisi varsa onunla uyumlu | Onarımda alaşımlar karışırsa bağlantı kalitesi ve erime özelliği bozulabilir. Kartı lehimleyen alaşıma uygun tel seçin |
Seri üretim ve ihracat | Kurşunsuz (RoHS uyumlu) | Yasal zorunluluk ve müşteri şartı. Alaşım, çap ve flux sürekli aynı olmalı |
Laboratuvar ve Ar-Ge | Hedef ürünün üretimde kullanacağı alaşım | Prototip ile seri üretimin aynı davranması için |
Eski, kurşunlu ekipmanın onarımı | Kurşunlu | Eski kartlarda kurşunsuz ile karıştırmak zayıf bağlantıya yol açabilir. Ekipman RoHS kapsamı dışındaysa kurşunlu kullanımı uygundur |
Alaşımları karıştırmayın. Kurşunlu bir kartta kurşunsuz lehim kullanırsanız (ya da tersini) bağlantı bölgesinde farklı özelliklere sahip bir karışım oluşur. Bunu kaçınılmaz kılan bir durumda, eski lehimi iyice temizleyip pedi yeniden hazırlayın.
Lehim teli Seçerken Alaşım Dışında Bakılacak 5 şey;
- Tel çapı: İnce SMD işlerinde 0,3-0,5 mm, genel elektronik işlerde 0,6-0,8 mm, kalın bacaklı ve büyük pedli işlerde 1,0 mm ve üzeri kullanılır. Çok kalın tel ince işlerde fazla lehim bırakır.
- Flux içeriği: Çoğu lehim teli içinde flux bileşeni taşır. Elektronikte genellikle no-clean veya reçine (rosin) bazlı flux tercih edilir. Asitli (inorganik) flux elektronikte kullanılmaz, korozyona yol açar. Flux türleri ayrı bir yazımızın konusu olacak.
- Alaşım ve oran: Etiketteki alaşım oranını (örneğin Sn63/Pb37, SAC305) kontrol edin. Ucuz ve belirsiz içerikli teller zayıf akar ve bağlantıyı bozar.
- Bobin ağırlığı: Yoğun kullanımda 250 g-500 g, ara sıra kullanımda 100 g bobinler daha ekonomiktir. Ağırlık stokta uzun süre bekleyecek miktarı aşmamalı.
- Orijinallik ve marka: Tanınmış üreticilerin tellerinde alaşım ve flux oranı tutarlıdır. Yetkili satıcıdan almak orijinal ürün, teknik veri sayfası ve satış sonrası destek sağlar.
Önerimiz: Kurtel lehim telleri
MekatronikDepo.com olarak Kurtel lehim tellerinin satıcısıyız. Kurtel, Türkiye'deki birçok elektronik satıcısında bulunan, tanınmış bir yerli üretim markadır. Bu yazıdaki seçim kriterleri açısından öne çıkan yönleri şunlardır:
- Yerli üretim ve kolay temin: Stok ve tedarik sürekliliği, ithal ürünlere göre daha kolaydır.
- Geniş çap seçeneği: 0,30 mm ultra ince çaptan 1,2 mm'ye kadar farklı çaplar bulunur. İnce SMD işleri için 0,30 mm, genel elektronik işler için 0,75 mm, kalın bacaklı ve büyük pedli işler için 1,2 mm uygundur.
- Farklı kullanım şekilleri: Makaralı teller ve lehim pastası seçenekleri vardır.
- Yetkili satıcı güvencesi: Orijinal ürün, doğru ambalaj ve satış sonrası destek bizden gelir.
Önemli not: Kurtel'in elektronikte yaygın kullanılan Sn60/Pb40 teli kurşunludur. Bu yüzden yukarıdaki hijyen ve mevzuat uyarıları geçerlidir. RoHS şartı olan üretim ve ihracat işleri için kurşunsuz alaşım gerektiğini unutmayın. Hobi, servis ve eski ekipman onarımı için ise Kurtel lehim teli kaliteli ve ekonomik bir tercihtir.
Hangi çap ve alaşımın işinize uygun olduğundan emin değilseniz lehim teli kategorimize göz atın ya da bize yazın.
Sık yapılan 6 hata
- Kurşunlu ve kurşunsuz teli aynı bağlantıda karıştırmak. Bağlantı özelliği öngörülemez hale gelir.
- Kurşunsuza geçip sıcaklığı hiç değiştirmemek. Kurşunlu için ayarlı sıcaklıkta kurşunsuz lehim yeterince erimez, soğuk lehim oluşur.
- Mat görünümü kusur sanmak. Kurşunsuz bağlantılar doğal olarak mattır. Bunun yerine bağlantının dolgunluğuna ve ıslatmasına bakın.
- Yetersiz flux kullanmak. Özellikle kurşunsuzda flux, ıslatmanın en önemli parçasıdır. Teldeki çekirdek yetmezse ek flux kalemi kullanın.
- Ucu kirli veya kalaysız tutmak. Isı iletimi bozulur, sıcaklığı yükseltmek zorunda kalırsınız.
- Kurşunlu telde hijyeni ihmal etmek. Çalıştıktan sonra el yıkamak, yemek yememek gibi basit kuralları atlamak en yaygın hatadır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kurşunsuz lehim teli kurşunlu lehim istasyonunda kullanılabilir mi? Sıcaklığı ayarlanabilen bir istasyonla evet. Sıcaklığı kurşunlu için kullandığınız değerin birkaç on derece üzerine çıkarmanız gerekir. Isı geri kazanımı güçlü bir istasyon sonucu iyileştirir.
Kurşunlu lehim teli artık yasak mı? Yasak değil, ama birçok ürün grubunda ve satılan elektronik ürünlerde kullanımı RoHS ile kısıtlıdır. Hobi, bazı onarım ve muaf alanlarda kullanımı sürmektedir. Kendi durumunuz için güncel mevzuatı kontrol edin.
Kurşunlu lehim teli daha kaliteli bağlantı mı verir? Daha kolay akar ve daha parlak, esnek bağlantı verir. Bu, kurşunsuzun kötü olduğu anlamına gelmez. Doğru sıcaklık ve flux ile kurşunsuz da güvenilir sonuç verir.
Yeni başlıyorum, hangisini almalıyım? Öğrenme sürecinde kurşunlu daha affedicidir. Ancak sağlık ve mevzuat açısından kurşunsuza alışmak uzun vadede daha doğrudur. İkisini de denemek isterseniz, aynı çapta küçük birer bobin alabilirsiniz.
Lehim teli ne kadar süre saklanabilir? Kuru ve serin ortamda, bobininin ambalajında saklanırsa uzun süre dayanır. Yüzeyi oksitlenmiş, matlaşmış veya flux çekirdeği kurumuş tel yerine yenisini kullanın.
Sonuç: İşinize ve mevzuata göre seçim yapalım..
Üretim, ihracat ve ürün satışında kurşunsuz (RoHS uyumlu) lehim teli çoğu zaman tek seçenektir. Hobi, eğitim ve eski ekipman onarımında kurşunlu lehim işi kolaylaştırır ama hijyen kurallarına uymayı gerektirir. Hangisini seçerseniz seçin, aynı bağlantıda alaşımları karıştırmayın, sıcaklığı alaşıma göre ayarlayın ve yeterli flux kullanın.
Yetkili satıcısı olduğumuz Kurtel başta olmak üzere orijinal markalı lehim tellerini, lehim pastalarını ve havya istasyonlarını MekatronikDepo.com'da inceleyebilirsiniz. Hangi alaşımın ve çapın işinize uygun olduğundan emin değilseniz kullanım alanınızı bize yazın, birlikte belirleyelim.
Kurtel Sn99.3 / Cu 0,7 Kurşunsuz (Lead-Free) Lehim Teli (500 gr NCL30) 1,2 mm
Orijinal fiyat: 3.699,99 ₺.3.250,00 ₺Şu andaki fiyat: 3.250,00 ₺.
Kurtel Sn99,3 Cu0,7 Kurşunsuz Lehim Teli 0,60mm 500gr
Orijinal fiyat: 5.207,76 ₺.3.950,00 ₺Şu andaki fiyat: 3.950,00 ₺.
Kurtel Sn 99.3 / Cu 0,7 Kurşunsuz (NoClean) 0,80 mm Lehim Teli (500gr)
Orijinal fiyat: 4.949,99 ₺.3.550,00 ₺Şu andaki fiyat: 3.550,00 ₺.
Kurtel SAC 305 Kurşunsuz Lehim Teli 1.2 mm NCL 30 (No Clean) (500 gr)
Orijinal fiyat: 7.950,00 ₺.6.985,00 ₺Şu andaki fiyat: 6.985,00 ₺.
Kurtel SAC 305 Kurşunsuz Lehim Teli 0,80 mm NCL 30 (500 gr)
Orijinal fiyat: 7.821,00 ₺.6.490,00 ₺Şu andaki fiyat: 6.490,00 ₺.
Kurtel SAC 0307 Kurşunsuz Lehim Teli 1 mm 500gr
Orijinal fiyat: 8.951,20 ₺.7.050,00 ₺Şu andaki fiyat: 7.050,00 ₺.
